Sặc là rủi ro lớn nhất của cả lô này, và phần khó nhất là có kiểu sặc gần như không có dấu gì. Biết trước cả hai kiểu, biết làm gì trong mười giây đầu, và biết theo gì mấy ngày sau.
Sặc là gì và vì sao nguy
- Là khi thức ăn, nước hay thuốc đi vào đường thở thay vì xuống thực quản
- Nó nguy vì ngay lúc đó có thể gây tắc
- Và vì sau đó phần vào phổi có thể gây viêm
- Dấu này xuất hiện muộn hơn, có thể sau một hai ngày
- Mục thứ ba và thứ tư là phần ít người biết
Mục cuối là lý do phải theo mấy ngày sau, chứ không phải xong là xong.
Sai ở chỗ nào thì thuốc mất tác dụng
- Phần sặc ra thì không vào người, nên liều đó không tính là đã uống
- Nhưng đừng tự cho uống lại phần đó
- Vì không rõ vào được bao nhiêu và vì người đó vừa sặc
- Gọi hỏi rồi làm theo hướng dẫn
- Mục thứ hai là điều tuyệt đối không tự làm
Mục cuối là cách xử lý đúng, và đây là chỗ hay sai ngay sau một lần sặc.
Về dấu sặc rõ
- Ho hoặc khạc ngay khi đang nuốt
- Giọng nghe ướt hoặc khàn ngay sau khi nuốt
- Mắt đỏ, chảy nước mắt, mặt đổi sắc
- Thở gấp, hoặc tiếng thở khác đi
- Mục thứ hai là dấu hay bị bỏ qua nhất trong nhóm này
Mục cuối đáng nhớ vì nó rất nhẹ, và nó là dấu để ý được mà không cần thiết bị gì.
Sặc im lặng là gì
- Là sặc mà người đó không ho, không tỏ dấu gì rõ
- Thường ở người có phản xạ bảo vệ yếu
- Đây là kiểu khó nhất
- Cách nhận ra là để ý giọng ướt sau khi nuốt, thở khác đi
- Hoặc mệt hơn sau bữa
Mục thứ ba là điều cần rõ, và nó là lý do nhóm nuốt kém cần được đánh giá chứ không tự theo.
Làm gì ngay khi đang sặc
- Ngừng cho uống ngay, không cố cho nốt
- Giữ người đó ngồi thẳng và hơi nghiêng người về phía trước
- Khuyến khích ho ra
- Nếu khó thở, tím môi, hoặc không ho ra được thì gọi cấp cứu
- Mục đầu là việc đầu tiên, trước mọi việc khác
Mục cuối là ranh giới cấp cứu, và ở mức đó thì gọi trước rồi xử sau.
Về việc đừng cố cho uống nốt
- Sau một lần sặc thì đường thở đang bị kích thích
- Cho tiếp là lần sặc thứ hai gần như chắc chắn
- Nên dừng hẳn buổi đó và gọi hỏi
- Đừng nghĩ chỉ còn một chút là xong
- Mục thứ hai là lý do
Mục cuối là ý nghĩ hay xuất hiện nhất lúc đó, và nó là ý nghĩ cần bỏ.
Sau khi sặc thì theo gì
- Theo trong một hai ngày sau: ho mới xuất hiện
- Khò khè, sốt, thở nhanh
- Hoặc mệt hơn rõ rệt
- Nhóm dấu đó gợi ý phần vào phổi đang gây vấn đề
- Và nó cần đi khám chứ không chờ tự đỡ
Mục cuối là điều quan trọng nhất của cả bài, và nó là lý do một lần sặc phải được ghi lại.
Về năm điều phòng
- Ngồi thẳng, không ngửa đầu
- Đưa từng chút, chờ nuốt xong mới đưa tiếp
- Im trong lúc nuốt
- Không cho uống khi đang lơ mơ hoặc buồn ngủ
- Và ngồi lại một lúc sau khi uống xong
Năm điều này là toàn bộ bài trước, và chúng là phần giảm nguy cơ nhiều nhất mà không tốn gì.
Về độ đặc và nguy cơ sặc
- Nước loãng là thứ dễ sặc nhất với nhiều người nuốt kém
- Nên kế hoạch có thể yêu cầu làm đặc nước lên
- Nhưng độ đặc là phần thuộc kế hoạch đánh giá, không tự chọn
- Làm đặc sai mức cũng có rủi ro riêng
- Mục thứ hai là điều đáng biết
Mục thứ ba là ranh giới, và đây là chỗ tuyệt đối không thử theo cảm giác.
Về việc ghi lại mỗi lần sặc
- Ghi ngày, đang cho thứ gì, và mức độ
- Ghi cả có sốt hay ho trong hai ngày sau không
- Mang bản ghi tới buổi khám
- Vì số lần sặc trong tháng là thông tin quyết định việc đánh giá lại
- Mục cuối là lý do thật
Mục cuối là điều làm bản ghi này khác một cuốn sổ chung, và nó đổi được cả kế hoạch.
Về việc học cách xử lý trước khi cần
- Xin được hướng dẫn cách xử lý khi sặc, trước khi nó xảy ra
- Biết gọi số nào, và gọi ai trong nhà
- Dán số đó ngay chỗ cho ăn
- Và để tất cả người chăm trong nhà đều biết
- Mục đầu là việc đáng làm nhất của cả bài
Mục cuối là phần hay bị thiếu, vì chỉ một người trong nhà được hướng dẫn.
Đổi được tại nhà và phần phải hỏi
- Đổi được: năm điều phòng — ngồi thẳng, đưa từng chút, im khi nuốt, không cho khi lơ mơ, ngồi lại sau
- Đổi được: ngừng ngay khi có dấu, không cố cho nốt, và ghi lại mỗi lần sặc
- Đổi được: dán số điện thoại cần gọi ngay chỗ cho ăn, cho mọi người chăm biết
- Phải hỏi: xin hướng dẫn cách xử lý khi sặc, trước khi nó xảy ra
- Không bao giờ: tự làm đặc nước theo cảm giác, hay tự cho uống lại phần đã sặc ra
Mục thứ tư nên xin trong buổi hướng dẫn đầu tiên, vì lúc đang sặc thì không ai đọc được gì.
Dấu hiệu phải đi ngay
- Khó thở, tím môi, hoặc không ho ra được — gọi cấp cứu
- Ho dữ dội không dứt sau khi sặc
- Sốt, ho mới, hoặc khò khè trong một hai ngày sau một lần sặc
- Thở nhanh, thở nông, hoặc lơ mơ khác thường
- Sặc nhiều lần trong cùng một ngày
Mục thứ ba là nhóm dấu muộn và nó rất hay bị bỏ qua, vì lúc đó lần sặc đã trôi qua mấy ngày.
Nói câu này ở quầy thuốc
- "Nhà tôi hay sặc khi uống thuốc — có dạng nào đỡ hơn không?"
- "Sặc rồi thì có cho uống lại liều đó không?"
- "Loại này có thể uống cùng thứ đặc hơn nước không?"
- "Sau khi sặc tôi cần theo những dấu gì?"
- "Nhà tôi sặc mấy lần tháng này — có cần đánh giá lại không?"
Câu cuối là câu đổi được cả kế hoạch, và nó chỉ hỏi được nếu mình đã ghi lại từng lần sặc.
Câu hỏi thường gặp
Sặc là gì và vì sao nguy?
Là khi thức ăn, nước hay thuốc đi vào đường thở thay vì xuống thực quản. Nó nguy vì ngay lúc đó có thể gây tắc, và vì sau đó phần vào phổi có thể gây viêm — dấu này xuất hiện muộn hơn, có thể sau một hai ngày.
Sặc im lặng là gì?
Là sặc mà người đó không ho, không tỏ dấu gì rõ — thường ở người có phản xạ bảo vệ yếu. Đây là kiểu khó nhất, và cách nhận ra là để ý giọng ướt sau khi nuốt, thở khác đi, hoặc mệt hơn sau bữa.
Làm gì ngay khi đang sặc?
Ngừng cho uống ngay, không cố cho nốt. Giữ người đó ngồi thẳng và hơi nghiêng người về phía trước, khuyến khích ho ra. Nếu khó thở, tím môi, hoặc không ho ra được thì gọi cấp cứu.
Sau khi sặc thì theo gì?
Theo trong một hai ngày sau: ho mới xuất hiện, khò khè, sốt, thở nhanh, hoặc mệt hơn rõ rệt. Nhóm dấu đó gợi ý phần vào phổi đang gây vấn đề, và nó cần đi khám chứ không chờ tự đỡ.