Chuyện này xảy ra thường, và phần lớn trường hợp xử lý được gọn nếu làm đúng thứ tự. Việc đầu tiên không phải là lo, mà là không uống thêm liều nào nữa cho tới khi hỏi được.
Việc đầu tiên phải làm là gì
- Đừng uống thêm liều nào nữa cho tới khi hỏi được
- Và đừng tự bù phần mình nghĩ là thiếu
- Hai việc đó giữ cho tình huống không xấu thêm
- Trong lúc chờ câu trả lời
- Mục thứ hai là điều hay bị làm sai nhất
Mục thứ ba là mục tiêu của cả bước này, và nó không đòi mình phải biết gì về thuốc.
Sai ở chỗ nào thì thuốc mất tác dụng
- Bẻ hoặc nghiền sai có thể làm cả phần nhiều giờ vào cùng lúc
- Hoặc làm mất lớp bảo vệ nên thuốc tan sai chặng
- Tự bù thêm thì chồng lên phần đã vào quá mức
- Và tự bỏ luôn liều sau thì đợt điều trị hụt
- Hai mục cuối là hai lối tự xử đều sai
Mục cuối là lý do bước đầu chỉ là dừng lại và gọi, không làm gì khác.
Gọi ai và nói gì
- Gọi nơi cấp thuốc hoặc bác sĩ kê
- Nói bốn việc: tên trên hộp thuốc
- Đã làm gì với viên: bẻ đôi, chia bốn, hay nghiền
- Đã uống lúc nào
- Và đã làm bao nhiêu lần
Bốn thông tin đó đủ để bên kia nói cách xử lý, và chuẩn bị trước thì cuộc gọi ngắn.
Về tên trên hộp thuốc
- Đọc đúng tên ghi trên hộp, không đọc theo cách mình quen gọi
- Đọc cả phần số ghi kèm nếu có
- Và nói tên nhà sản xuất nếu thấy trên hộp
- Vì cấu tạo viên tuỳ nhà sản xuất
- Mục thứ hai là phần hay bị bỏ
Mục cuối là lý do phần này quan trọng, và nó đã được nói ở bài đầu chuyên mục.
Về việc giữ lại vỏ hộp và phần còn lại
- Giữ vỏ hộp, tờ hướng dẫn, và phần viên còn lại
- Đừng bỏ đi vì nghĩ đã xong
- Vì có khi cần đọc lại thông tin trên đó
- Và nếu phải đi khám thì mang theo tất cả
- Mục thứ ba là lý do thật
Mục cuối là việc nên làm, và mang theo thì đỡ phải kể lại bằng trí nhớ.
Về dấu cần theo trong vài giờ sau
- Hỏi bên kia ba dấu cần để ý và theo trong khoảng thời gian họ nói
- Ghi ba dấu đó ra giấy chứ đừng nhớ
- Có ai ở cạnh trong khoảng đó nếu được
- Và biết trước gọi ai nếu dấu xuất hiện
- Mục đầu là câu phải hỏi
Mục cuối là phần chuẩn bị, và biết trước thì không phải tìm số lúc đang gấp.
Nếu đã làm như vậy nhiều ngày rồi thì sao
- Vẫn gọi, và nói rõ số ngày
- Trường hợp kéo dài thì cách xử lý khác với một lần
- Và có thể cần xem lại cả đợt điều trị
- Nhưng nó cũng thường xử lý được mà không phải làm gì phức tạp
- Mục thứ hai là điều cần rõ
Mục cuối là điều đáng nói, vì nỗi lo thường lớn hơn thực tế và nỗi lo đó làm người ta không gọi.
Về việc đừng tự bù phần nghĩ là bị mất
- Không
- Đó là cách làm tình huống xấu thêm
- Vì không biết phần nào đã vào và vào bao nhiêu
- Tự bù là tự đổi liều
- Và nó thuộc quyết định của người kê
Mục thứ ba là lý do cụ thể, và nó đúng cả khi mình chắc là đã mất một phần.
Về việc ghi lại để nói ở buổi khám
- Ghi ngày, loại thuốc, đã làm gì, và đã làm mấy lần
- Ghi cả câu trả lời nhận được qua điện thoại
- Mang bản ghi tới buổi khám gần nhất
- Vì nó giải thích được một đợt điều trị không đạt như mong đợi
- Mục thứ hai là phần hay bị quên
Mục cuối là giá trị thật của bản ghi, và không ghi thì phần đó biến mất khỏi câu chuyện.
Về việc hỏi lại cả bộ ngay dịp này
- Dịp này là dịp tốt để hỏi cả bộ thuốc một lần
- Loại nào được bẻ, loại nào không, loại nào không được nghiền
- Xin ghi ra giấy để dán vào hộp
- Như vậy một lần sai đổi thành một lần gỡ xong cả bộ
- Mục thứ ba là phần giữ được kết quả
Mục cuối là cách nghĩ đáng nhất, và nó biến chuyện vừa xảy ra thành thứ có ích.
Về chuyện đừng tự trách
- Đây là chuyện xảy ra rất thường, kể cả với người rất cẩn thận
- Vì không ai nhìn viên mà biết được, và lời dặn thì dễ đứt trong nhà
- Điều quan trọng duy nhất là gọi hỏi chứ không im
- Im vì sợ bị mắng là cách làm hại chính người bệnh
- Mục thứ hai là lý do thật
Mục cuối là điều cần nói rõ, vì nỗi sợ bị đánh giá là nguyên nhân chính của việc không gọi.
Đổi được tại nhà và phần phải hỏi
- Đổi được: dừng lại, không uống thêm liều nào, không tự bù phần nghĩ là thiếu
- Đổi được: giữ vỏ hộp, tờ hướng dẫn và phần viên còn lại
- Đổi được: ghi ngày, loại thuốc, đã làm gì và mấy lần
- Phải hỏi: gọi ngay nơi cấp thuốc với bốn thông tin ở trên
- Phải hỏi: nhân dịp này hỏi cả bộ và xin ghi hai cột ra giấy
Ba mục đầu làm trong hai phút và chúng giữ cho tình huống không xấu thêm; mục thứ tư là việc duy nhất thật sự gỡ được.
Dấu hiệu phải đi ngay, không chờ gọi
- Khó thở, sưng môi hoặc mặt, hoặc mẩn nhanh khắp người
- Đau ngực, tim đập rất nhanh, hoặc gần như ngất
- Ngủ gà tới mức khó gọi dậy, hoặc lẫn mới xuất hiện
- Nôn ra máu, hoặc đau vùng trên bụng dữ dội
- Co giật, hoặc thở chậm và nông
Nhóm này là cấp cứu: đi ngay và mang theo vỏ hộp thuốc cùng phần viên còn lại.
Nói câu này ở quầy thuốc
- "Tôi vừa nghiền viên này và mới biết là không nên — giờ làm gì?"
- "Tôi đã làm như vậy mấy ngày nay rồi."
- "Tôi cần theo dấu gì trong mấy giờ tới?"
- "Liều tiếp theo có uống bình thường không?"
- "Chị ghi giúp cả bộ: loại nào được bẻ, loại nào không?"
Câu thứ tư là câu ít ai nghĩ ra để hỏi mà lại quyết định việc phải làm trong hôm nay, còn câu cuối là phần giữ cho chuyện này không lặp lại.
Câu hỏi thường gặp
Việc đầu tiên phải làm là gì?
Đừng uống thêm liều nào nữa cho tới khi hỏi được, và đừng tự bù phần mình nghĩ là thiếu. Hai việc đó giữ cho tình huống không xấu thêm trong lúc chờ câu trả lời.
Gọi ai và nói gì?
Gọi nơi cấp thuốc hoặc bác sĩ kê. Nói bốn việc: tên trên hộp thuốc, đã làm gì với viên, đã uống lúc nào, và đã làm bao nhiêu lần. Bốn thông tin đó đủ để bên kia nói cách xử lý.
Nếu đã làm như vậy nhiều ngày rồi thì sao?
Vẫn gọi, và nói rõ số ngày. Trường hợp kéo dài thì cách xử lý khác với một lần, và có thể cần xem lại cả đợt điều trị — nhưng nó cũng thường xử lý được mà không phải làm gì phức tạp.
Có nên tự uống bù phần nghĩ là bị mất không?
Không. Đó là cách làm tình huống xấu thêm, vì không biết phần nào đã vào và vào bao nhiêu. Tự bù là tự đổi liều, và nó thuộc quyết định của người kê.